Triduum Paschalne, to naj­większe święto chrześcijańskie. Takie znaczenie, jakie ma niedzie­la w tygodniu, ma w roku litur­gicznym Triduum, uroczystość Wielkanocy. Jest to święto rucho­me, raz przypada w marcu, innym razem w kwietniu. Od czego to zależy? Nasze święta Wielkanoc­ne są związane z żydowskim świętem Paschy (hebr. pesach – przejście).

Żydzi obchodzą Paschę zawsze w pierwszą pełnię księży­ca po przesileniu wiosennym, a ona przypada w różnym czasie. Dlatego też Wielkanoc co roku przypada w innym dniu.

Centralnym wydarzeniem żydowskich świąt paschalnych był uroczysty posiłek – pascha. Rze­czywistość tych świąt obejmuje trzy poziomy: paschę historyczną, czyli przejście Izraelitów z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej, paschę duchową – przejście z niewoli grzechu do stanu łaski i paschę eschatologiczną – przejście z doczesności do wieczności. Ży­dzi obchodząc Paschę świętowali przejście z niewoli do wolności, od smutku do radości, od żałoby do wesela, od ciemności do świa­tłości i od niewolniczej pracy do odkupienia.

W chrześcijaństwie, zgod­nie z tradycją apostolską, która wywodzi się od samego dnia zmartwychwstania Chrystusa, misterium paschalne Kościół obcho­dzi co tydzień, w niedzielę, która jest nazywana dniem Pańskim. Niedziela jest cotygodniową Pas­cha, a Wielkanoc coroczną. Pas­cha Chrystusa to Jego przejście z tego świata do Ojca – przez Mękę, Śmierć do chwały Zmartwychwstania. Pascha ucznia Chrystusa to przechodzenie do życia w łasce Bożej. Ponieważ mocą Męki i Zmartwychwstania Pana Jezusa jesteśmy wyzwoleni ze śmierci spowodowanej grzechami. Święte Triduum Paschalne w znakach liturgicznych i sakramentach przy­pomina i uobecnia Paschę Chry­stusa, z którą Kościół jednoczy się wewnętrznie.

Ażeby dobrze zrozumieć Triduum Paschalne, należy poznać sposób liczenia czasu przez Ży­dów. My liczymy dzień od północy do północy, a więc od 0:00 do 24:00. Żydzi natomiast liczą dzień od zachodu słońca do zachodu słońca. r Przykładowo dla nich sobota zaczyna się w piątek o zachodzie słońca, a kończy się w sobotę o zachodzie słońca.

Dla nich wieczór jest początkiem dnia. Zobaczmy na konkretnym przy­kładzie: autor opisu stworzenia z księgi Rodzaju, po każdym dniu pracy Boga powtarza jak refren „i tak upłynął wieczór i poranek ­dzień pierwszy” (Rdz 1,5). My chrześcijanie liczenie czasu w dniu świątecznym przejęliśmy od naszych starszych braci w wierze. Dla nas katolików każda niedziela, a więc dzień, w którym wspomi­namy zmartwychwstanie Jezusa, rozpoczyna się w sobotę o zacho­dzie słońca i kończy się w niedzie­lę o zachodzie słońca. Dlatego to w wielu kościołach w sobotę wie­czorem są już odprawiane Msze Św. według formularza niedziel­nego. (np. w naszej kaplicy szpitalnej).

Triduum Paschalne jest pamiątką męki, śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Jak sama nazwa wskazuje Triduum to trzy dni, trzy wielkie wydarzenia i trzy liturgie sprawowane w tych dniach. One stanowią jedną całość, gdyż wspo­minają historię Odkupienia czło­wieka przez Jezusa Chrystusa. Pierwsza liturgia to Msza Wiecze­rzy Pańskiej, druga to Liturgia Męki Pańskiej i trzecia to Wigilia Paschalna.

Triduum Paschalne rozpo­czyna się w czwartek o zachodzie słońca i kończy się w niedzielę o zachodzie słońca. Są to trzy dni: piątek, sobota i niedziela – tylko liczone inaczej, tak jak to czynili Żydzi. Pierwszy dzień Triduum to piątek, który trwa od zachodu słońca w czwartek do zachodu słońca w piątek. Drugi dzień Tri­duum to sobota. Trzeci dzień Tri­duum to niedziela, która rozpoczy­na się w sobotę o zachodzie słońca i kończy się w niedzielę o zacho­dzie słońca. W tym czasie wspo­minamy ustanowienie Eucharystii, mękę Jezusa, śmierć na krzyżu, złożenie w grobie oraz Zmar­twychwstanie.

Msza Wieczerzy Pańskiej przypomina nam moment, gdy Jezus ustanowił dwa sakramenty Eucharystię i Kapłaństwo. Msza Wieczerzy Pańskiej powinna być sprawowana w czwartek po zachodzie słońca, gdyż właśnie wte­dy Jezus spożywał Ostatnią Wie­czerzę z uczniami. Ważne jest, aby sprawować dokładną pamiąt­kę tych wydarzeń, a więc prze­strzegać właściwego czasu. Gdyż jak pisze św. Paweł: „Ja bowiem otrzymałem od Pana to co wam przekazałem, że Pan Jezus tej no­cy, kiedy został wydany, wziął chleb i dzięki uczyniwszy połamał i rzekł: ” (1 Kor 11,23-24) Noc, o której pisze św. Paweł, to noc kiedy Jezus został uwieziony, ale jest to także ta noc, kiedy po raz pierwszy była sprawowana Eucharystia. Msza Wieczerzy Pańskiej powinna być sprawowana najwcześniej o godzi­nie 20:00, kiedy jest już ciemno. Trochę dziwnie to zabrzmi, ale według sposobu liczenia czasu, którym posługują się autorzy Pisma Świętego, Ostatnia Wieczerza Jezusa z Apostołami była nie w czwartek, lecz w piątek. W piątek w nocy już po wieczerzy nasz Zbawiciel modlił się w ogrodzie Oliwnym, tam został pojmany i zaprowadzony przed Sanchedryn, który go osądził i skazał na śmierć.

W piątek rano Żydzi za­prowadzi Jezusa do namiestnika rzymskiego – Piłata, który kazał więźnia ubiczować, a następnie skazał Go na śmierć przez ukrzy­żowanie. Wszystko to wydarzyło się w piątek przed południem. Je­zus został przybity do krzyża oko­ło godziny 12, umarł po trzech godzinach – około godziny 15. „Było już około godziny szóstej i mrok ogarnął całą ziemię aż do godziny dziewiątej. Słońce się za­ćmiło ( … ) Wtedy Jezus zawołał donośnym głosem. Po tych sło­wach wyzionął ducha” (Łk 23,44-­46). Jezus umarł w piątek i tego samego dnia Jego ciało zostało złożone w grobie. Uczyniono to przed zachodem, ponieważ od za­chodu słońca rozpoczynał się Szabat. Dzień, który był dniem spo­czynku, kiedy Izraelici, oddawali cześć Bogu i w ogóle nie pracowali.

W Piątek popołudniu jest Liturgia Męki Pańskiej, w czasie której czytana jest Męka Jezusa według Ewangelii św. Jana, oraz ma miejsce adoracja Krzyża. Na zakończenie tej liturgii Najświęt­szy Sakrament jest przenoszony do symbolicznego grobu. Liturgia Męki Pańskiej, aby była wierna chronologii wydarzeń zbawczych, powinna rozpocząć się popołudniu (około godz. 15 :00) i zakończyć się przed piątkowym zachodem słońca.

Jezus zapowiadając swoją mękę, śmierć i zmartwychwstanie mówił: „Syn Człowieczy musi wiele wycierpieć; ( … ) będzie za­bity, a trzeciego dnia zmartwych­wstanie” (Łk 9,23). Rodzi się pytanie, gdzie są te trzy dni, kiedy to Jezus spoczywał w grobie? Należy wiedzieć, że te trzy dni są, ale nie są pełne.

Jest to część piątku (czas przed zachodem słońca), cała so­bota, oraz część niedzieli (która jak już wiemy rozpoczyna się w sobotę o zachodzie słońca). To są te trzy dni, kiedy ciało Jezusa spo­czywało w grobie. Według badań przeprowadzonych nad Całunem Turyńskim, ciało człowieka złożo­nego w tym płótnie, spoczywało w nim nie dłużej niż 36 godzin. Nie wiemy dokładnie kiedy Jezus zmartwychwstał. Wiemy jednak na pewno to, że o świcie w niedziele ciała Jezusa w grobie już nie było.

Najważniejszą liturgią Tri­duum Paschalnego jest Wigilia Paschalna, w czasie której oczeku­jemy a następnie świętujemy Zmartwychwstanie Jezusa.

Celebracji, w czasie której świętujemy zmartwychwstanie Pana nie można wiązać z sobotą, bo zmartwychwstanie nie nastąpi­ło w sobotę. Zmartwychwstanie miało miejsce w nocy i wtedy też powinna odbywać się Liturgia Wi­gilii Paschalnej. Sama Wigilia Paschalna należy już do Niedzieli Zmartwychwstania. Zgodnie z do­kumentami Kościoła czytamy „Wszystkie obrzędy Wigilii Pas­chalnej odbywają się w nocy: nie wolno ich rozpocząć, zanim nie zapadnie noc, a należy je zakończyć przed świtem niedzieli.    Liturgia Wigilii Paschalnej jest niezwykle bogata w symbole. Wynikają one ze znaczenia tego dnia i te znaczenia wyrażają. Po­szczególne z nich zwracają uwagę na coraz to inne aspekty, ale  wszystkie odnoszą się do jednego – nowego życia w Chrystusie. Ży­cie to jest darem Boga w Jezusie Chrystusie, który nas przeprowa­dza ze śmierci do życia, z ciemno­ści do światła – widzimy to wy­raźnie w liturgii światła. Również słowo Boże pozostaje w służbie życia. Jego mocą Bóg stwarza świat, dzięki niemu ratuje naród wybrany, umacnia, karmi i zapo­czątkowuje zbawienie. Również woda w oczywisty sposób łączy się z życiem. Także jako woda chrztu św., który jest naszym oso­bistym zawarciem przymierza z Bogiem, moc sakramentu chrztu wykupuje nas od śmierci wiecznej. A cała liturgia zmierza ku Eu­charystii – pokarmowi, bez które­go Nowe Życie jest nie możliwe.

W Polsce liturgia Wigilii Paschalnej kończy się uroczystym ogłoszeniem zmartwychwstania Chrystusa i wezwaniem całego stworzenia do udziału w triumfie Zmartwychwstałego przez procesję rezurekcyjną. Może się ona odbyć zaraz po Wigilii Paschalnej lub w niedzielę rano.

Poranna Msza Św. w Nie­dzielę Wielkanocną nazywana Re­zurekcją jest znana tylko w Pol­sce. Dlaczego tak jest? W czasie zaborów władze rosyjskie, chcąc dokuczyć Polakom zawsze mocno związanym z chrześcijaństwem, zakazały używania dzwonów w czasie ciszy nocnej. Dlatego ta radosna procesja rezurekcyjna zo­stała przeniesiona z godzin noc­nych na godzinę 6 rano.

                                                                                                         Ks. Łukasz Chruściel